Nijmegen en de Waal: het eerste gezicht van de stad
Vanuit de hoogte zie je de Waal kronkelen als een blauw lint door het landschap. Deze rivier bepaalt al eeuwenlang het gezicht van Nijmegen en verwelkomt iedereen die de stad binnenkomt, of je nu de spoorbrug passeert, de Waalbrug oversteekt, of de stad vanaf het water ziet.
De Waal: de eerste indruk van Nijmegen
Voor velen is de Waal de eerste kennismaking met Nijmegen. Dat is wat je als eerste ziet. Of je nu met de trein over de spoorbrug raast, met de auto, fiets of te voet de Waal oversteekt, of onder de imposante bogen van de Waalbrug door vaart.
Een mythe van reuzen
Er doet een verhaal de ronde dat de Waal is ontstaan door twee reuzen. De broers begonnen in Zwitserland met het graven van de rivier de Rijn. Honderd jaar later kwamen ze aan in Lobith. Daar kregen ze ruzie en besloten ze ieder een eigen weg te gaan. De één bleef graven aan de Rijn, de ander maakte de Waal; een eigenzinnige vertakking van de Rijn.
Een reus van water
De Waal is indrukwekkend. Vanuit de lucht is dat extra goed te zien. De Waal is maar liefst 150 meter breed! En let eens op hoe de Waal hier een scherpe bocht maakt. De rivier wordt plotseling smaller, net als de hals van een fles. Dat maakt de Waal bij Nijmegen extra bijzonder.
Een rivier met vele gezichten
De Waal was in de middeleeuwen een belangrijke handelsroute. Schepen vol goederen voeren af en aan. Nijmegen groeide hierdoor uit tot een belangrijke handelsstad. Maar de rivier zorgde ook voor overstromingen waardoor de stad dan onder water kwam te staan. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de rivier een strategisch doel. De gebombardeerde Waalbrug werd hersteld en later sterker herbouwd.
De Waal als bron van verhalen
Vandaag de dag stroomt de Waal nog steeds door Nijmegen, eigenlijk zelfs meer dan vroeger. Waar de rivier eerst ten noorden van de stad stroomde, zorgt de uitbreiding van Nijmegen ervoor dat de Waal steeds meer in het centrum komt te liggen. Voor velen is de Waal nog steeds het eerste gezicht van de stad. Iedereen heeft een eigen verhaal over de kennismaking met Nijmegen en de Waal. Kunstenaars, zoals Qader Shafiq, laten zich inspireren door deze rivier. Hij schreef een gedicht over zijn eerste indrukken van Nijmegen en de Waal:
de trein die hem
naar de stad van het onvrijwillige zijn brengt
stopt even op de spoorbrug
hij ziet een vreemde rivier
die onder een ander gelovige kerktoren stroomt
wanneer de stad hem heeft aanvaard
bezoekt hij met zijn gammele fiets
de rivier die met zijn branding
als bewegende lippen
hem verhalen toefluistert
van wie er allemaal kwamen
en die van hen die vertrokken
eenmaal op de Stevenstoren
kijkt hij uit op de stad
als een verhalenhuis
later ziet hij twee tortelduifjes
die zich ooit op het balkon van zijn moeder
in de stad van de sprookjesrivier nestelden
op het labyrint van stenen dansen
zijn tranen gaan op in de Waal
hij is nu zelf een verhaal
Nijmegen. 5 februari 2025
Schets door Oussama Diab
In voetnoot:
Van 5 tot 12 april 2025 organiseerde Bureau Wijland ‘Verhaal aan de Waal’. Voorstellingen lieten nieuwkomers de rivier en stad delen vanuit hun perspectief, een ode aan de verhalen van Nijmegen.